નવરાત્રિ 2026ને લઈને અમદાવાદમાં ગરબા આયોજકો માટે ફાયર સેફ્ટીના નિયમો વધુ કડક બનાવવાની તૈયારી છે. શહેરમાં આ વર્ષે 60થી વધુ AC ડોમવાળા પ્રીમિયમ અને મિડ-લેવલ પાર્ટી પ્લોટ્સ ઊભા થવાની શક્યતા વચ્ચે અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC)ના ફાયર એન્ડ ઇમરજન્સી સર્વિસીઝ વિભાગે સુરક્ષાને લઈને વિસ્તૃત માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરી છે. જે ટૂંક સમયમાં સત્તાવાર રીતે પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવશે.
આ નિયમોમાં ખાસ કરીને પંડાલની ક્ષમતા પ્રમાણે જ પ્રવેશ, વ્યક્તિદીઠ ઓછામાં ઓછી 1 ચોરસ મીટર જગ્યા અને પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં બે ઇમરજન્સી એક્ઝિટ જેવી જોગવાઈઓ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. અમદાવાદ ફાયર વિભાગની તાજેતરની જાહેર સલામતી માર્ગદર્શિકામાં પણ આ પ્રકારની શરતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
60થી વધુ AC ડોમ થવાની શક્યતા
ગત વર્ષે અમદાવાદમાં આશરે 50 જેટલા AC ડોમવાળા પાર્ટી પ્લોટ્સ હતા, જ્યારે આ વર્ષે તેની સંખ્યા 60થી વધુ થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને SG હાઇવે, સિંધુભવન રોડ અને એસપી રિંગ રોડ સહિતના વિસ્તારોમાં મોટા ડોમ અને ક્લોઝ્ડ સ્ટ્રક્ચર ઊભા કરવાની તૈયારીઓ શરૂ થઈ છે.
મોટી સંખ્યામાં ખેલૈયાઓ એક જ સ્થળે એકત્ર થતાં હોવાથી આગ, શોર્ટ સર્કિટ કે અન્ય ઇમરજન્સી સ્થિતિમાં લોકોની સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળવાની વ્યવસ્થા પર ફાયર વિભાગે ભાર મૂક્યો છે.
વ્યક્તિદીઠ 1 ચોરસ મીટર જગ્યા ફરજિયાત
નવા ફાયર સેફ્ટી નિયમોમાં સૌથી મહત્વની બાબત પંડાલની ક્ષમતા મુજબ જ પ્રવેશ આપવાની છે.
- દરેક વ્યક્તિ માટે ઓછામાં ઓછી 1 ચોરસ મીટર જગ્યા રાખવી પડશે.
- પંડાલની અંદર ભીડ ક્ષમતા કરતાં વધારે લોકોને પ્રવેશ આપી શકાશે નહીં.
- અંદર ફિક્સ પાર્ટીશન ઊભા કરી શકાશે નહીં.
- બહાર નીકળવાનો મહત્તમ ટ્રાવેલિંગ ડિસ્ટન્સ 15 મીટરથી વધુ ન હોવો જોઈએ.
આ ઉપરાંત સીટિંગ વ્યવસ્થામાં દર 10 બેઠકો/રો પછી ઓછામાં ઓછો 1.5 મીટર પહોળો પેસેજ રાખવાની જોગવાઈ છે.
બે ઇમરજન્સી એક્ઝિટ ફરજિયાત
ગરબા ડોમમાં ઇમરજન્સી એક્ઝિટને લઈને પણ કડક નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં ઓછામાં ઓછા બે ઇમરજન્સી એક્ઝિટ રાખવાના રહેશે, જેથી કોઈ આગ કે અન્ય કટોકટીની સ્થિતિમાં ખેલૈયાઓને એક જ ગેટ પર ભીડ ન કરવી પડે.
પંડાલની અંદર અને બહાર ‘Exit’, ‘Emergency Exit’ અને ‘No Smoking’ જેવા સુરક્ષા સંકેતો મૂકવાના રહેશે. ગેટ સામેની જગ્યામાં પણ પૂરતી ખુલ્લી જગ્યા રાખવાની સૂચના છે.
સ્કૂલ, હોસ્પિટલ અને હાઇ-ટેન્શન લાઇન પાસે ડોમ નહીં
ફાયર વિભાગની માર્ગદર્શિકા મુજબ પંડાલ, મંડપ કે ટેમ્પરરી સ્ટેજનું આયોજન કરતી વખતે સ્થળની પસંદગીમાં પણ ખાસ કાળજી રાખવી પડશે.
પંડાલને નીચેના સ્થળોથી પૂરતું અંતર રાખવું પડશે:
- સ્કૂલ અને હોસ્પિટલ
- જ્વલનશીલ પદાર્થોના ગોડાઉન
- ફર્નેસ અથવા ભઠ્ઠી
- ઇલેક્ટ્રિક સબસ્ટેશન અને ટ્રાન્સફોર્મર
- હાઇ-ટેન્શન વીજ લાઇન
- રેલવે લાઇન
સાથે જ ફાયર બ્રિગેડના વાહનો માટે રસ્તો અને પ્રવેશ માર્ગ હંમેશા ખુલ્લો રાખવો પડશે.
ગરબા ડોમમાં વીજ વાયરિંગનું પણ ટેસ્ટિંગ ફરજિયાત
AC ડોમ અને મોટા ગરબા આયોજનમાં વીજળીના વાયરિંગને કારણે આગ લાગવાની શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને ઇલેક્ટ્રિકલ સેફ્ટી પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
આયોજકોએ સરકારી માન્ય ઇલેક્ટ્રિકલ ઇજનેર પાસે વાયરિંગની ચકાસણી કરાવી ટેસ્ટિંગ અને સેફ્ટી રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો રહેશે.
વાયરિંગમાં યોગ્ય ઇન્સ્યુલેશન અને મંજૂર ધોરણોનું પાલન કરવું પડશે. ઇલેક્ટ્રિકલ ઇન્સ્ટોલેશન સંબંધિત કામગીરી લાગુ નિયમો અને ધોરણો મુજબ હોવી જરૂરી છે.
AC ડોમમાં પડદા અને કાર્પેટ માટે ખાસ નિયમ
AC ડોમમાં ઉપયોગમાં લેવાતા પડદા અને કાર્પેટને ફાયર-રિટાર્ડન્ટ ટ્રીટમેન્ટ આપવાની રહેશે.
આ પ્રકારના ડોમમાં આગ ઝડપથી ફેલાય નહીં તે માટે ફ્લોરિંગ અને ડેકોરેશનમાં વપરાતી સામગ્રી પણ ફાયર સેફ્ટીના ધોરણોને અનુરૂપ હોવી જરૂરી રહેશે.
જો ડોમમાં ફિલ્મ અથવા અન્ય વીડિયો બતાવવા માટે મોટી સ્ક્રીન લગાવવામાં આવે તો તેની આસપાસ જરૂરી સલામતી વ્યવસ્થા રાખવાની રહેશે.
દીવા, હવન અને ધૂપ માટે ખાસ તકેદારી
ગરબા સ્થળે માતાજીના દીવા, હવન અથવા ધૂપ જેવી અગ્નિ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ ખાસ સાવચેતી રાખવાની રહેશે.
આવા સ્થળોએ આગ નિયંત્રણ માટે જરૂરી સાધનો અને વ્યવસ્થા રાખવાની રહેશે. જ્યાં પરંપરાગત દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે ત્યાં છત અને આસપાસની રચનામાં આગથી બચાવ માટે યોગ્ય સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
ફટાકડા, LPG અને ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ
પંડાલની અંદર અથવા તેની નજીક ફટાકડા, LPG સિલિન્ડર, રસોઈ સામગ્રી અને ધૂમ્રપાનની સામગ્રી રાખવા પર પ્રતિબંધ રહેશે.
આ ઉપરાંત સ્ટેજની નીચે કે તેની નજીક જ્વલનશીલ સામગ્રીનો સંગ્રહ ન કરી શકાય. પંડાલમાં આગ લાગે તેવી સ્થિતિમાં તરત લોકોને ચેતવણી આપવા માટે Public Address System રાખવાની પણ જોગવાઈ છે.
24 કલાક તાલીમબદ્ધ કર્મચારી હાજર રહેશે
મોટા ગરબા ડોમમાં સમગ્ર કાર્યક્રમ દરમિયાન આગ સામે પ્રાથમિક કાર્યવાહી કરી શકે તેવા ઓછામાં ઓછા બે તાલીમબદ્ધ વ્યક્તિઓ હાજર રાખવાની વ્યવસ્થા કરવી પડશે.
આ કર્મચારીઓને ફાયર એક્સ્ટિંગ્વિશર ચલાવવાની તાલીમ હોવી જરૂરી રહેશે. સાથે જ આયોજકનું નામ અને મોબાઇલ નંબર પણ પંડાલની બહાર સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવાનો રહેશે.
NOC અને પરવાનગીઓ પણ મહત્વની
ગરબા આયોજન પહેલાં સંબંધિત વિભાગોની જરૂરી મંજૂરી અને NOC મેળવવાની રહેશે. પોલીસ, ટ્રાફિક અને મ્યુનિસિપલ વિભાગ સહિત સંબંધિત સત્તાવાળાઓની મંજૂરી વિના આયોજન કરવામાં આવે તો કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આ સમગ્ર કવાયતનો મુખ્ય હેતુ નવરાત્રિ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં એકત્ર થતા ખેલૈયાઓ અને નાગરિકોની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
નોંધ: ઉપરોક્ત નિયમોમાંથી કેટલાક મુદ્દા ફાયર વિભાગની તાજેતરની જાહેર સલામતી માર્ગદર્શિકામાં સ્પષ્ટપણે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. નવરાત્રિ 2026 માટેનું અંતિમ સત્તાવાર AMC જાહેરનામું બહાર પડે ત્યારે અંતિમ શરતો/મંજૂરી પ્રક્રિયામાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
