ભારતમાં સ્માર્ટફોનની કિંમતોમાં સતત વધારો અને ખાસ કરીને બજેટ મોબાઇલની ઘટતી ઉપલબ્ધતા વચ્ચે મોબાઇલ ઇન્ડસ્ટ્રી તરફથી સરકાર સમક્ષ મોટી માંગ કરવામાં આવી છે. સ્માર્ટફોન કંપનીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી **ઇન્ડિયા સેલ્યુલર એન્ડ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એસોસિએશન (ICEA)**એ મોબાઇલ ફોન પર લાગતા GSTમાં મોટો ઘટાડો કરવાની માંગ કરી છે.
ICEAએ કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ અને કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ તથા IT મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવને પત્ર લખીને મોબાઇલ ફોન પરનો GST 18%થી ઘટાડીને 5% કરવાની માંગ કરી છે. સંગઠને આ પ્રસ્તાવને આગામી GST કાઉન્સિલની બેઠકમાં રજૂ કરવાની પણ વિનંતી કરી છે.
GST ઘટે તો સ્માર્ટફોન સસ્તા થઈ શકે?
જો સરકાર મોબાઇલ ફોન પર GST 18%થી ઘટાડીને 5% કરે છે, તો તેની સીધી અસર સ્માર્ટફોનની અંતિમ કિંમત પર પડી શકે છે. ખાસ કરીને બજેટ અને એન્ટ્રી-લેવલ સ્માર્ટફોન ખરીદનારા ગ્રાહકોને તેનો લાભ મળી શકે છે.
જોકે, હાલ GST ઘટાડવાની માત્ર માંગ કરવામાં આવી છે. સરકાર દ્વારા આ અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. તેથી અત્યારે મોબાઇલ ફોનની કિંમત કેટલી ઘટશે તે કહેવું વહેલું છે.
Apple, Xiaomi સહિતની કંપનીઓ ICEAમાં સામેલ
ICEAમાં દેશની અનેક સ્થાનિક અને વૈશ્વિક મોબાઇલ તથા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં Apple, Xiaomi, Oppo, Vivo, Dixon, Lava અને Bhagwati જેવી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
સંગઠનનું કહેવું છે કે વધતા ઉત્પાદન ખર્ચ અને હાલના કરવેરાના કારણે ખાસ કરીને ઓછી કિંમતના સ્માર્ટફોન ખરીદતા ગ્રાહકો પર વધારાનો આર્થિક બોજ પડી રહ્યો છે.
મેમરી ચિપના ભાવમાં મોટો વધારો
સ્માર્ટફોન મોંઘા થવા પાછળ મેમરી ચિપના વધતા ભાવને પણ એક મહત્વનું કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
ICEAના જણાવ્યા અનુસાર, મોબાઇલ ફોનમાં ઉપયોગમાં લેવાતી DRAM અને NAND Flash મેમરીના ભાવમાં સપ્ટેમ્બર 2025થી અત્યાર સુધીમાં લગભગ ચાર ગણો વધારો થયો છે. મેમરીના ભાવમાં થયેલા આ વધારાની અસર સ્માર્ટફોનની ઉત્પાદન કિંમત પર પડી રહી છે.
એક વર્ષમાં એન્ટ્રી-લેવલ ફોન કેટલા મોંઘા થયા?
ICEAના દાવા અનુસાર, છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન ભારતમાં એન્ટ્રી-લેવલ સ્માર્ટફોનની કિંમતોમાં આશરે 35%થી 45% સુધીનો વધારો થયો છે.
સાથે જ ₹10,000થી ઓછી કિંમતના સ્માર્ટફોનની ઉપલબ્ધતા પણ ઘટી છે અને હવે આ સેગમેન્ટમાં ઉપલબ્ધ મોડલનો હિસ્સો 5%થી પણ ઓછો રહ્યો હોવાનું સંગઠનનું કહેવું છે.
2020માં મોબાઇલ પર GST 12%થી વધારીને 18% થયો હતો
ભારતમાં મોબાઇલ ફોન પર GST એપ્રિલ 2020માં 12%થી વધારીને 18% કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી મોબાઇલ ફોન અને અન્ય ડિજિટલ ડિવાઇસની કિંમતો અંગે કરવેરાનો મુદ્દો ચર્ચામાં રહ્યો છે.
હવે મોબાઇલ ઇન્ડસ્ટ્રી ફરી એક વખત GST ઘટાડવાની માંગ સાથે સરકાર સમક્ષ પહોંચી છે.
સરકાર માટે કેમ મહત્વની છે આ માંગ?
ICEAનું માનવું છે કે GST ઘટાડવાથી સ્માર્ટફોન સામાન્ય ગ્રાહકો માટે વધુ સસ્તા બની શકે છે. આ ઉપરાંત સંગઠનના મતે ટેક્સનો ભાર ઘટવાથી ગ્રે માર્કેટને નિયંત્રિત કરવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.
હવે તમામની નજર આગામી GST કાઉન્સિલની બેઠક પર છે. જો સરકાર મોબાઇલ ફોન પર GST ઘટાડવાનો નિર્ણય લે છે, તો તેની સીધી અસર સ્માર્ટફોન માર્કેટ અને ગ્રાહકોના બજેટ પર જોવા મળી શકે છે.
હાલમાં GST 18%થી 5% કરવાનો પ્રસ્તાવ માત્ર માંગના તબક્કે છે; સરકારનો અંતિમ નિર્ણય આવ્યા બાદ જ મોબાઇલની કિંમતોમાં વાસ્તવિક ઘટાડો કેટલો થશે તે સ્પષ્ટ થશે.
