ભારતીય વાયુસેનાને 60 નવા ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટ મળશે. ₹1 લાખ કરોડના MTA પ્રોજેક્ટથી IAFની એરલિફ્ટ ક્ષમતા વધશે અને જૂના An-32 વિમાનોને બદલવામાં આવશે.
ભારતીય વાયુસેનાના 60 નવા ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટ પ્રોજેક્ટને લઈને મોટી પ્રગતિ થઈ છે. ભારતીય વાયુસેના (IAF) પોતાના જૂના થઈ રહેલા ટ્રાન્સપોર્ટ વિમાનોને બદલવા માટે આશરે ₹1 લાખ કરોડના ખર્ચે 60 Medium Transport Aircraft (MTA) મેળવવાની યોજના પર આગળ વધી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જૂના An-32 વિમાનોને બદલવાનો અને વાયુસેનાની ટેક્ટિકલ એરલિફ્ટ ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.
60 નવા ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટથી શું બદલાશે?
ભારતીય વાયુસેનામાં લાંબા સમયથી ઉપયોગમાં રહેલા An-32 વિમાનો હવે જૂના થઈ રહ્યા છે. નવા Medium Transport Aircraft દ્વારા સૈનિકો, હથિયારો, વાહનો અને જરૂરી સામગ્રીને ઝડપથી સરહદી તથા દૂરના વિસ્તારોમાં પહોંચાડવાની ક્ષમતા વધશે.
ખાસ કરીને લદ્દાખ અને ઉત્તર-પૂર્વ જેવા ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં લોજિસ્ટિક સપોર્ટ માટે આ વિમાનો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. નવા એરક્રાફ્ટને ટૂંકા અથવા અર્ધ-તૈયાર રનવે પરથી પણ કામગીરી કરવાની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને પસંદ કરવામાં આવી રહ્યા છે.
₹1 લાખ કરોડનો મોટો ડિફેન્સ પ્રોજેક્ટ
આ સમગ્ર કાર્યક્રમનું અંદાજિત મૂલ્ય લગભગ ₹1 લાખ કરોડ છે. Defence Procurement Board દ્વારા 60 Medium Transport Aircraftની ખરીદી માટેનો પ્રસ્તાવ મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રોગ્રામમાં 12 એરક્રાફ્ટ તૈયાર સ્થિતિમાં મેળવવાની અને બાકીના 48 એરક્રાફ્ટ ભારતમાં બનાવવાની યોજના અંગે અહેવાલો સામે આવ્યા છે.
આથી આ માત્ર એરક્રાફ્ટ ખરીદીનો પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ ભારતના એરોસ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર માટે પણ મોટો અવસર માનવામાં આવે છે.
C-390, C-130J અને A400M વચ્ચે મુકાબલો
આ પ્રોજેક્ટ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. મુખ્ય દાવેદારોમાં Embraer C-390 Millennium, Lockheed Martin C-130J Super Hercules અને Airbus A400M Atlasનો સમાવેશ થાય છે. જુલાઈ 2026ના અહેવાલ મુજબ ત્રણેય કંપનીઓની દરખાસ્તોનું ટેકનિકલ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું હતું.
Embraerનું C-390 Millennium આશરે 26 ટન સુધીનો પેલોડ લઈ શકે છે, જ્યારે C-130Jની પેલોડ ક્ષમતા આશરે 20 ટન છે. A400M વધુ ભારે પેલોડ ક્ષમતા ધરાવતું એરક્રાફ્ટ છે.
ભારતીય કંપનીઓની મહત્વની ભૂમિકા
આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી ખાસિયત તેમાં ભારતીય કંપનીઓની ભાગીદારી છે.
Embraerએ Mahindra Defence સાથે ભાગીદારી કરી છે અને C-390 Millennium માટે પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. બીજી તરફ Lockheed Martin અને Tata વચ્ચેના ઔદ્યોગિક સહકારના માધ્યમથી C-130J Super Hercules માટે ભારતીય ઉત્પાદન ક્ષમતાનો પ્રસ્તાવ છે.
ભારત માટે આ ભાગીદારી ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર, સ્થાનિક ઉત્પાદન, કૌશલ્ય વિકાસ અને એરોસ્પેસ સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ પર ભાર
આ પ્રોજેક્ટમાં મોટા પ્રમાણમાં સ્થાનિક ઉત્પાદનને મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલો અનુસાર 12 એરક્રાફ્ટ fly-away conditionમાં મેળવવાની અને 48 એરક્રાફ્ટ ભારતમાં બનાવવાની યોજના છે. આ રીતે મોટા ભાગનું ઉત્પાદન દેશમાં થવાથી ભારતીય એરોસ્પેસ ઉદ્યોગને મોટો ફાયદો થઈ શકે છે.
વિદેશી કંપનીઓ સાથેની ભાગીદારીથી ભારતમાં ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અને એરક્રાફ્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ તથા MRO ક્ષમતાના વિકાસને પણ વેગ મળી શકે છે.
ભારતીય વાયુસેનાની એરલિફ્ટ ક્ષમતા થશે મજબૂત
ભારતીય વાયુસેના માટે ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ ઉપરાંત કુદરતી આફતો, રાહત કામગીરી અને સરહદી વિસ્તારોમાં ઝડપી લોજિસ્ટિક સપોર્ટ માટે પણ આવા વિમાનોની જરૂર પડે છે.
નવા 60 Medium Transport Aircraft IAFને જૂની ટ્રાન્સપોર્ટ ફ્લીટને ધીમે ધીમે આધુનિક બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે અને સૈનિકો તથા સામગ્રીની ઝડપી હેરફેરની ક્ષમતા વધારી શકે છે.
હવે આગળ શું?
હાલ આ પ્રોજેક્ટમાં અંતિમ વિજેતા કંપની અથવા એરક્રાફ્ટની સત્તાવાર પસંદગી થઈ નથી. ટેકનિકલ મૂલ્યાંકન અને આગળની ખરીદી પ્રક્રિયા બાદ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે. તેથી C-390, C-130J કે A400Mમાંથી કયું એરક્રાફ્ટ ભારતીય વાયુસેનાની પસંદગી બને છે, તેના પર હવે નજર રહેશે.
60 નવા ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટનો આ પ્રોજેક્ટ ભારતીય વાયુસેનાની જૂની ફ્લીટને આધુનિક બનાવવા ઉપરાંત દેશના એરોસ્પેસ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રને પણ મોટો વેગ આપી શકે છે.
