2000 રૂપિયાના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ લાગશે તેવી ચર્ચા વચ્ચે જાણો સરકારના નવા બિલમાં શું પ્રસ્તાવ છે. MDR કોને લાગશે, સામાન્ય UPI યૂઝર્સ પર શું અસર થશે અને કયા ટ્રાન્ઝેક્શન રહેશે મુક્ત.
2000 રૂપિયાના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ લાગશે તેવી ચર્ચાએ દેશભરના કરોડો UPI યૂઝર્સમાં સવાલો ઉભા કર્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર અનેક દાવાઓ થઈ રહ્યા છે કે હવે ₹2,000થી વધુના દરેક UPI પેમેન્ટ પર ગ્રાહકોને વધારાનો ચાર્જ ચૂકવવો પડશે. જોકે, હકીકત તેનાથી અલગ છે. સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા નવા પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ (સંશોધન) વિધેયક, 2027માં મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) સંબંધિત જોગવાઈઓનો પ્રસ્તાવ છે, પરંતુ તેનો સીધો બોજ સામાન્ય ગ્રાહકો પર મૂકવાનો નથી.
શું છે સરકારનો પ્રસ્તાવ?
સંસદમાં રજૂ કરાયેલા નવા બિલમાં ₹2,000થી વધુના કેટલાક વેપારી (Merchant) UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ફરીથી MDR (Merchant Discount Rate) લાગુ કરવાની જોગવાઈનો પ્રસ્તાવ કરવામાં આવ્યો છે. આ ચાર્જનો હેતુ ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમને વધુ સંતુલિત અને ટકાઉ બનાવવાનો છે.
મહત્વની વાત એ છે કે આ ચાર્જ ગ્રાહક પાસેથી નહીં પરંતુ વેપારી અથવા વ્યવસાયિક સંસ્થા પાસેથી લેવામાં આવશે.
સામાન્ય UPI યૂઝર્સ પર શું અસર થશે?
જો તમે મિત્રો, પરિવાર અથવા અન્ય વ્યક્તિને UPI દ્વારા પૈસા મોકલો છો, તો તમારા માટે કોઈ ફેરફાર નથી.
નીચેના ટ્રાન્ઝેક્શન પર હાલ કોઈ અસર થવાની શક્યતા નથી:
- વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) UPI ટ્રાન્ઝેક્શન
- દૂધ, શાકભાજી અને કરિયાણાની ખરીદી
- ઓટો રિક્ષા અને ટેક્સીનું ભાડું
- નાના વેપારીઓ પાસે થતા રોજિંદા UPI પેમેન્ટ
અર્થાત્, સોશિયલ મીડિયા પર જે દાવો થઈ રહ્યો છે કે દરેક ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ગ્રાહકને ચાર્જ લાગશે, તે ભ્રામક છે.
MDR શું છે?
MDR (Merchant Discount Rate) એ એવો સર્વિસ ચાર્જ છે, જે વેપારીઓ ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવા બદલ બેંક અથવા પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડરને ચૂકવે છે.
અત્યાર સુધી UPIને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકાર દ્વારા MDR શૂન્ય રાખવામાં આવ્યો હતો. હવે મોટા વેપારી ટ્રાન્ઝેક્શન માટે તેને ફરી લાગુ કરવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે.
કોને લાગશે આ ચાર્જ?
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ પ્રસ્તાવ મુખ્યત્વે:
- ₹2,000થી વધુના વેપારી (Merchant) UPI ટ્રાન્ઝેક્શન
- મોટા વેપારીઓ અને કોમર્શિયલ સંસ્થાઓ
માટે લાગુ થઈ શકે છે.
સામાન્ય ગ્રાહકો દ્વારા કરવામાં આવતા વ્યક્તિગત UPI ટ્રાન્ઝેક્શનને આમાંથી સંપૂર્ણ છૂટ આપવામાં આવી શકે છે.
કેટલો હોઈ શકે ચાર્જ?
અહેવાલો અનુસાર ₹2,000થી વધુના વેપારી UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર 0.25%થી 0.40% સુધી MDR લાગુ થઈ શકે છે. જોકે, સરકારે હજુ સુધી અંતિમ દર અથવા અમલીકરણની તારીખ જાહેર કરી નથી.
UPI લિમિટમાં કોઈ ફેરફાર?
હાલ UPIની સામાન્ય દૈનિક મર્યાદા ₹1 લાખ યથાવત રહેશે.
જ્યારે હોસ્પિટલ, શિક્ષણ અને કેટલીક વિશેષ કેટેગરીમાં પહેલાની જેમ વધુ મર્યાદાનો લાભ મળતો રહેશે.
95% ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ અસર નહીં
આંકડાઓ મુજબ લગભગ 95 ટકા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન ₹2,000થી ઓછા હોય છે, જ્યારે માત્ર 5 ટકા ટ્રાન્ઝેક્શન જ ₹2,000થી વધુના હોય છે.
તેના કારણે મોટા ભાગના સામાન્ય UPI યૂઝર્સના રોજિંદા ડિજિટલ પેમેન્ટ પર આ પ્રસ્તાવની કોઈ સીધી અસર થવાની શક્યતા નથી.
નિષ્કર્ષ
2000 રૂપિયાના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ લાગશે તેવી ચર્ચા વચ્ચે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે હાલનો પ્રસ્તાવ સામાન્ય ગ્રાહકો પાસેથી ચાર્જ વસૂલવાનો નથી. MDR માત્ર મોટા વેપારી ટ્રાન્ઝેક્શન માટે લાગુ થઈ શકે છે. સરકાર તરફથી અંતિમ નિયમો જાહેર થયા બાદ જ તેની સંપૂર્ણ અમલવારી અને દર અંગે સ્પષ્ટતા થશે. તેથી સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતા ભ્રામક દાવાઓથી સાવચેત રહેવું જરૂરી છે.
